www.christodoulakis.gr

Είναι μεγάλη χαρά για μένα να παρευρίσκομαι στη συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Προγράμματος της "Κοινωνίας της Πληροφορίας". Και αυτό για αρκετούς λόγους. Πρώτα απ' όλα, διότι είχα την τύχη να γνωρίσω πολλούς από εσάς όντας Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας. Δεύτερον, διότι η ομαλή εξέλιξη της υλοποίησης του Προγράμματος της Κοινωνίας της Πληροφορίας είναι καθοριστικής σημασίας και από την άποψη της απορρόφησης κοινοτικών πόρων, αλλά κυρίως από την άποψη της δημιουργίας συνεργιών με τα υπόλοιπα επιχειρησιακά Προγράμματα. Ο τρίτος λόγος, και o πιο σημαντικός, είναι ότι σήμερα η τεχνολογία της πληροφορικής αποτελεί ένα κλειδί, εάν θέλουμε να επιτύχουμε ορισμένους γενικότερους στόχους οικονομικής πολιτικής και κοινωνικής συνοχής. Η τετραετία που διανύουμε είναι μια τετραετία της ανάπτυξης. Η ανάπτυξη ήταν ένας στόχος που έπρεπε να επιτευχθεί προκειμένου δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις εκείνες που θα έφερναν τη χώρα πιο μπροστά σε σχέση με το σημείο απ' όπου ξεκίνησε το 2000, όταν έγινε μέλος της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης..

Τη τετραετία 2000-2004 η χώρα μας πράγματι κατάφερε να τεθεί επικεφαλής της αναπτυξιακής προσπάθειας όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μίκρυνε έτσι η απόσταση που χώριζε το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων από το αντίστοιχο των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα, η χώρα εφοδιάστηκε με μια σειρά από σύγχρονες υποδομές, κυρίως στον τομέα των μεταφορών, της εκπαίδευσης και της υγείας, με τις οποίες μπορεί να δώσει από καλύτερη θέση τη μάχη της απασχόλησης και τη μάχη της κοινωνικής συνοχής, μπορεί να αντιμετωπίσει από καλύτερη θέση τα προβλήματα και τις προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας.

 

Η επόμενη τετραετία, 2004 -2008, πρέπει να είναι η τετραετία της σύγκλισης. Αξιοποιώντας όλα τα πλεονεκτήματα που συσσωρεύτηκαν τα προηγούμενα χρόνια και συνεχίζοντας την εφαρμογή μιας επιθετικής πολιτικής οφείλουμε να καλύψουμε, θέτοντας έναν προδιαγεγραμμένο στόχο, ένα σημαντικό μέρος της απόστασης που εξακολουθεί να χωρίζει την Ελλάδα από άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το εισόδημα, την αξιοπιστία των υποδομών και την ποιότητα των υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους.

 

Η πολιτική αυτή της πραγματικής σύγκλισης με τα δεδομένα άλλων πιο ανεπτυγμένων χωρών της Ευρώπης αποτελεί έναν εθνικό στόχο. Στην επίτευξη του εθνικού αυτού στόχου θα παίξουν σημαντικό ρόλο αρκετές από τις οικονομικές πολιτικές, τις οποίες ακολουθήσαμε μέχρι σήμερα. Όμως, ταυτόχρονα, θα πρέπει να αναζητούμε, να υιοθετούμε πολιτικές, οι οποίες μπορούν να επιταχύνουν αυτήν τη διαδικασία της σύγκλισης.

 

Αυτό που έχει διαπιστωθεί, και από την εμπειρία άλλων χωρών, είναι ότι η διάδοση των τεχνολογιών της πληροφορικής μπορεί να αποτελέσει έναν καταλύτη, έναν επιταχυντή αυτής της διαδικασίας σύγκλισης. Και άλλες χώρες πριν από εμάς είδαν την σπουδαιότητα αυτού του τομέα και αντιλήφθηκαν γρηγορότερα από εμάς το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στην επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης. Η τεχνολογία της πληροφορικής μπορεί να φέρει καινούργιες επενδύσεις, να δώσει στις επιχειρήσεις δυνατότητες που διαφορετικά δεν θα είχαν, να υπερπηδήσει τις λεγόμενες παραδοσιακές φάσεις ανάπτυξης της βιομηχανικής παραγωγής και να οδηγήσει την οικονομία σε πεδία υψηλής τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας. Πολύ δε μάλλον, όταν αυτή η συμμετοχή στις νέες τεχνολογίες μπορεί να συναντήσει το ενδιαφέρον της αναζήτησης της νεότερης γενιάς και να την μετατρέψει σε ενθουσιασμό. Οι νεότερες γενιές αποδεικνύεται ότι μπορούν να είναι οι φορείς της πρωτοπορίας που θα οδηγήσουν ολόκληρη την κοινωνία στην υιοθέτηση, χρήση και αναπαραγωγή των τεχνολογιών πληροφορικής. Όλο αυτό είναι ένα πολύ σπουδαίο ζήτημα, το οποίο πρέπει και με τις εργασίες της σημερινής Επιτροπής Παρακολούθησης να το "σπρώξετε" λίγο περισσότερο. Είναι αυτό που ονομάζουμε μάχη της "ψηφιακής σύγκλισης". Οφείλουμε, λοιπόν, να αναζητήσουμε τρόπους προκειμένου η Ελλάδα να υιοθετήσει τις σύγχρονες τεχνολογίες σε ένα βαθμό ανάλογο, και γιατί όχι και περισσότερο σε ορισμένους τομείς, με αυτόν που επικρατεί σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με αυτόν τον τρόπο θα βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

 

Ταυτόχρονα, όμως, οφείλουμε να αποφύγουμε και μια σειρά από ανισότητες οι οποίες δημιουργούνται, όταν ορισμένα τμήματα της κοινωνίας υιοθετούν πιο γρήγορα νέες τεχνολογίες. Υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθούν νέες ανισότητες στην ελληνική κοινωνία, επειδή κάποιες κατηγορίες του πληθυσμού θα μπορούν να χρησιμοποιούν ορισμένες υπηρεσίες, να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες, να έχουν δυνατότητα συμμετοχής στην ψηφιακή εκπαίδευση και τη γνώση, ενώ ορισμένες άλλες κατηγορίες που δεν έχουν αυτήν τη δυνατότητα κατανόησης και συμμετοχής στις νέες τεχνολογίες, υπάρχει ο κίνδυνος να μένουν πίσω. Είναι αυτό το οποίο αποκαλείται ο κίνδυνος του "ψηφιακού χάσματος". Αυτό το φαινόμενο είχε παρατηρηθεί βέβαια και άλλες φορές στο παρελθόν, αλλά με πολύ λιγότερο απειλητικό τρόπο από ό,τι βλέπουμε να διαγράφεται σήμερα.

 

Έχουμε, λοιπόν, να δώσουμε δύο πολύ σημαντικές μάχες. Η μια είναι η μάχη της ψηφιακής σύγκλισης, δηλαδή να φέρουμε τη χώρα μας σε παρεμφερή επίπεδα υιοθέτησης και αναπαραγωγής των νέων τεχνολογιών. Η δεύτερη μάχη είναι να διαδώσουμε όλο και περισσότερο τις υπηρεσίες αυτές σε ευρύτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, ώστε να μην μείνουν, ανεξάρτητα από τις άλλες επαγγελματικές δεξιότητες ή γνώσεις που μπορεί να έχουν, έξω από το τραίνο της "κοινωνίας της πληροφορίας", το οποίο σιγά - σιγά έρχεται και στη χώρα μας, έστω και ασθμαίνοντας.

 

Έχει πολύ μεγάλη σημασία να κατανοήσουμε μια μεγάλη αλλαγή φιλοσοφίας που έχει πραγματοποιηθεί. Πριν από δέκα χρόνια, όταν μιλούσαμε για πολιτικές στο χώρο της πληροφορικής, είχαμε συνηθίσει να μιλάμε κυρίως για κλάδους πληροφορικής ή για κλάδους υψηλής τεχνολογίας. Υπάρχουν, άλλωστε, κάποιοι κλάδοι, οι οποίοι διαθέτουν μεγάλο βαθμό ετοιμότητας προκειμένου να εισέλθουν στους νέους τομείς που ανοίγει η τεχνολογία της πληροφορικής. Αυτό το μοντέλο πια είναι ξεπερασμένο. Οι τεχνολογίες της πληροφορικής είναι πλέον μια οριζόντια υποδομή, η οποία δεν αφορά κλάδους, αλλά αφορά πλέον κάθε άτομο, κάθε επιχείρηση, κάθε οργανισμό, κάθε κοινωνική κατηγορία. Το σύγχρονο πρόσωπο των τεχνολογιών πληροφορικής είναι τέτοιο που επιτρέπει τη διάκριση όχι μεταξύ κλάδων, αλλά εντός του κάθε κλάδου. Αυτό που συγκρίνουμε πλέον είναι ποιες επιχειρήσεις έχουν υιοθετήσει την υψηλή τεχνολογία και ποιες έχουν μείνει πίσω, ποιοι μαθητές έχουν υιοθετήσει την υψηλή τεχνολογία και ποιοι έχουν μείνει πίσω, ποιοι οργανισμοί στη Διοίκηση διαθέτουν υψηλή τεχνολογία και ποιοι όχι, κ.ο.κ.. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές που θα πρέπει να υιοθετήσουμε είναι πολιτικές, οι οποίες θα απευθύνονται παντού και θα διαμορφώνουν την κρίσιμη μάζα απαιτητικών χρηστών που με την παρουσία τους και την διεκδίκηση για όλο και καλύτερες υπηρεσίες θα μπορέσουν να κινητοποιήσουν τη "μηχανή" των τεχνολογιών πληροφορικής.

 

Αναφέρω χαρακτηριστικά, τέσσερις μεγάλους τομείς όπου τα επόμενα χρόνια θα δοθεί η μεγάλη μάχη για την διείσδυση των τεχνολογιών πληροφορικής.

• Πρώτα απ' όλα, είναι ο επιχειρηματικός τομέας. Οι επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από το αν κατασκευάζουν ρομπότ ή κατασκευάζουν υφαντά στην Ήπειρο ή μαρμελάδες στην Θεσσαλία, έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται ότι χωρίς την πλήρη ενσωματωμένη των νέων τεχνολογιών στη διαδικασία παραγωγής θα μείνουν έξω από τις δυνατότητες ανάπτυξης ηλεκτρονικού εμπορίου, θα μείνουν έξω από τις δυνατότητες marketing, θα μείνουν έξω από την παρακολούθηση κρίσιμων εξελίξεων, ώστε να μπορούν να ενημερώνονται και να προσαρμόζουν τη στρατηγική τους.
• Ο δεύτερος τομέας είναι η Διοίκηση, η μεγάλη "απούσα" μέχρι τώρα από τις τεχνολογίες πληροφορικής. Ένας τομέας, όπου η ταλαιπωρία των πολιτών είχε γνωρίσει πρωτοφανή επίπεδα εξ' αιτίας, μεταξύ άλλων, της αδυναμίας ενσωμάτωσης των σύγχρονων τεχνολογιών πληροφορικής σε πάρα πολλές λειτουργίες. Η ενσωμάτωση πλέον των τεχνολογιών πληροφορικής στη Διοίκηση έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς, σε επίπεδα βέβαια, τα οποία είναι πιο άμεσης εξυπηρέτησης του πολίτη. Η τεχνολογία της πληροφορικής δεν έχει μπει ακόμη σε σύνθετες διαδικασίες σχεδιασμού της Δημόσιας Διοίκησης. Εν πάση περιπτώσει, όμως, βλέπουμε ότι έχει σημειωθεί μια βελτίωση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μια ριζική ανατροπή των μέχρι τώρα δεδομένων και πρακτικών της Δημόσιας Διοίκησης.
• Ο τρίτος τομέας είναι η εκπαίδευση. Η Ελλάδα είχε μια τρομακτική υστέρηση στον τομέα αυτόν. Πριν από μερικά χρόνια, ηλεκτρονικός υπολογιστής και Δημοτικό Σχολείο ήταν δύο έννοιες ασύμβατες μεταξύ τους. Με τα βήματα που έχουν γίνει μέχρι σήμερα, έχουμε δει τις νέες δυνατότητες, τις οποίες μπορεί να αποκτήσει η εκπαιδευτική διαδικασία, από το Δημοτικό σχολείο μέχρι την Ανώτατη Εκπαίδευση, όταν ενσωματώνει τις τεχνολογίες της πληροφορικής. Ο εμπλουτισμός του γνωστικού αντικειμένου, η πολύ συχνότερη ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών, η δυνατότητα διαμόρφωσης πολλών αλληλεπιδράσεων μεταξύ εκπαιδευτικών οργανισμών και μεταξύ διδασκόντων δημιουργούν νέα δεδομένα, τα οποία προφανώς βέβαια δεν πρόκειται ποτέ να υποκαταστήσουν τη μαθησιακή διαδικασία, μπορούν όμως να την αναβαθμίσουν και να την βελτιώσουν.
• Τέλος, ένα σημαντικό κεφάλαιο, το οποίο γίνεται όλο και πιο καθοριστικής σημασίας, είναι η δυνατότητα ευρείας πρόσβασης των πολιτών στην πληροφόρηση και τη γνώση. Μια σειρά από υπηρεσίες, από τα δρομολόγια των πλοίων, μέχρι τις κρίσιμες υπηρεσίες της Δημόσιας Διοίκησης, γίνονται πια από το Διαδίκτυο. Και εδώ έχει αρχίσει να δημιουργείται μια πολύ μεγάλη μάζα χρηστών, η οποία, εάν της δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα και αξιόπιστες υπηρεσίες, μπορεί να αποτελέσει το μοχλό πίεσης προς το σύστημα για να βελτιώσει τις υπηρεσίες του, να τις κάνει πιο αξιόπιστες και πιο προσβάσιμες.

 

Τίθεται, λοιπόν, τώρα το ερώτημα: τί κάνουμε απέναντι σε όλες αυτές τις προκλήσεις; Κατ' αρχάς, ό,τι και να κάνουμε πρέπει να παραδεχθούμε ένα πράγμα: ότι έχουμε αργήσει πάρα πολύ. Όχι επειδή δεν είχαμε δυνατότητα πρόσβασης σε κονδύλια, όχι επειδή δεν υπήρχαν άλλες χώρες που μας έδιναν το παράδειγμα, αλλά επειδή κυριαρχούσαν σκουριασμένες αντιλήψεις και πρακτικές, οι οποίες κράτησαν αρκετά χρόνια και διαρκώς επεκτείνονταν. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν πολλά τέτοια δείγματα εχθρότητας απέναντι στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών.

 

Κάναμε το στρατηγικό λάθος να πιστέψουμε ότι η διάδοση των τεχνολογιών πληροφορικής μπορεί να γίνει με έναν κεντρικό σχεδιασμό "σοβιετικού τύπου". Θέλαμε να επαναλάβουμε τα αποτυχημένα μοντέλα, τα οποία εφαρμόστηκαν στη δεκαετία του 1950 στη Σοβιετική Ένωση. Και νομίσαμε ότι έφτανε μια επιτροπή γραφειοκρατών ή ορισμένες πολιτικές διαβουλεύσεις για να προωθήσουν την τεχνολογία στη χώρα μας. Αυτή ήταν μια μεγάλη αποτυχία. Όταν βλέπαμε ότι σε όλο τον κόσμο οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής διαδίδονται, παράγονται και αναβαθμίζονται μέσω της ανάληψης ατομικής πρωτοβουλίας, με κορυφαίο βέβαια παράδειγμα την ίδια τη λειτουργία του Διαδικτύου, εμείς θέλαμε να στριμώξουμε όλο το εγχείρημα εισαγωγής τεχνολογιών πληροφορικής στην κρατική γραφειοκρατία, με αποτέλεσμα, βέβαια, να θέλουμε "να σχεδιάσουμε άλογο" και στο τέλος "να βγαίνει καμήλα". Αυτό αποτέλεσε το σοβαρότερο παράγοντα καθυστέρησης, τουλάχιστον κατά μια δεκαετία, της εισαγωγής τεχνολογιών πληροφορικής στη χώρα μας. Και το συμπέρασμα αυτό είναι ακόμα πιο "πικρό", αν λάβει κανείς υπόψη του ότι η Ελλάδα για τυχαίους λόγους είχε καταφέρει και είχε δημιουργήσει προϋποθέσεις για μια δυναμική παρουσία στον τομέα των νέων τεχνολογιών. Αυτοί που τελείωναν το Πολυτεχνείο τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 είχαν, όπως και άλλες σχολές θετικών επιστημών, αντιληφθεί έγκαιρα τις δυνατότητες που έχει η νέα τεχνολογία στη χώρα μας. Χωρίς να χτυπήσουν τις πόρτες των τραπεζών και χωρίς να πάρουν επιδοτήσεις από προγράμματα κατάφεραν, εκ του μηδενός, να δημιουργήσουν πάρα πολλές μικρές, αλλά ιδιαίτερα ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, πολλές από τις οποίες ανέπτυξαν και δραστήριες εξαγωγικές πρωτοβουλίες προς χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Υπήρξαν, βέβαια, κάποιες παράμετροι, οι οποίες βοήθησαν αυτό το φαινόμενο. Δυστυχώς, όμως, δεν το αφήσαμε να κυριαρχήσει πλήρως, αλλά θελήσαμε να κατευθύνουμε τη ζήτηση των υπηρεσιών πληροφορικής μέσω του κεντρικού σχεδιασμού. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Να συστήνουμε "βαρύγδουπες" επιτροπές, οι οποίες συνεδρίαζαν μέσα σε ένα εχθρικό γραφειοκρατικό περιβάλλον, αναζητώντας φυλλάδια τεχνικών προδιαγραφών, τα οποία, όταν τα κατανοούσαν, είχαν ήδη περάσει τρία ή τέσσερα χρόνια. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, όταν τελείωναν, είχε απαξιωθεί και η τεχνολογία και, ενδεχομένως, είχε ξεπεραστεί και η ανάγκη, την οποία ήθελαν αρχικά να εξυπηρετήσουν. Και βέβαια κανείς σοβαρός και υπεύθυνος παράγοντας δεν θα έκανε διαγωνισμό με απαρχαιωμένες τεχνικές προδιαγραφές και με έναν αμφισβητήσιμο στόχο. Έτσι ερχόταν, με μαθηματική σχεδόν βεβαιότητα, η ανάγκη επανασχεδιασμού. Με αυτόν τον τρόπο χάθηκε πολύτιμος χρόνος. Ακινητοποιήθηκαν κεφάλαια και δημιουργήθηκε πολλές φορές η κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

 

Ο ιδιωτικός τομέας, βέβαια, από την πλευρά του σε πολλές περιπτώσεις έδωσε και αυτός πολλές αφορμές για να συντηρηθεί αυτό το κλίμα ελλειπούς εμπιστοσύνης. Έδωσε πολλές "λαβές" στην κεντρική γραφειοκρατία να ισχυρίζεται ότι μόνο αν σχεδιάσει κάτι αυτή μπορεί να είναι πετυχημένο. Σε αρκετές περιπτώσεις παρασχέθηκαν από τους ιδιώτες υπηρεσίες πληροφορικής ως ένα είδος "black box", το οποίο με την παραμικρή ανάγκη προσαρμογής άρχισε και "έτριζε", διότι δεν είχαμε φροντίσει εγκαίρως να δημιουργηθούν υποδομές μέσα στη Δημόσια Διοίκηση, οι οποίες θα βελτίωναν, θα αναβάθμιζαν ή/και θα προσάρμοζαν το σύστημα πληροφορικής όποτε χρειαζόταν.

 

Χρειάζεται, λοιπόν, να εξετάσουμε πώς αυτή η κατάσταση ανατρέπεται. Εάν θέλουμε να μιλήσουμε στα σοβαρά για μια νέα φάση σύγκλισης με τις άλλες κοινωνίες, θα πρέπει να μιλήσουμε με όρους ανατροπής αντιλήψεων, συμπεριφορών, πρακτικών και διαδικασιών. Και για την κεντρική γραφειοκρατία και για τον ιδιωτικό τομέα.

 

Για την κεντρική γραφειοκρατία θα πρέπει να υιοθετήσουμε δομές όσο το δυνατόν πιο ευέλικτες, πιο σύγχρονες και πιο αποτελεσματικές. Να κατανοήσουμε ότι σημασία δεν έχει να κάνει με μια μελέτη. Αλλά σημασία έχει να κάνουμε μια μελέτη έγκαιρα, έτσι ώστε να μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις υπάρχουσες τεχνολογίες και να εξυπηρετήσουμε τις υφιστάμενες ανάγκες.

 

Χρειάζεται, επίσης, ο ιδιωτικός τομέας να αντιληφθεί ότι όλα αυτά τα προγράμματα πληροφορικής δεν είναι απλώς ευκαιρίες για επιχειρηματικές επιδοτήσεις, οι οποίες θα βοηθήσουν στη βιωσιμότητα της επιχείρησης τώρα που όλα αυτά τα περί νέας οικονομίας έχουν υποσταλεί. Ο ιδιωτικός τομέας οφείλει να δει όλα αυτά ως μια πραγματική διαδικασία σύνθεσης, δημιουργίας υπηρεσιών, οι οποίες συναντούν τους χρήστες και δημιουργούν νέα πελατεία και ένα νέο "πληροφορικό" κοινό.

Μόνο μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο ανατροπής της μέχρι σήμερα αβελτηρίας, αδράνειας, γραφειοκρατίας μπορούμε να δούμε το μέλλον των τεχνολογιών πληροφορικής στη χώρα μας. Πρέπει όλοι να το πάρουμε απόφαση ότι ή όλοι θα πάμε καλά ή όλοι θα βρεθούμε σε μια υποδεέστερη θέση από αυτήν που αξίζουμε. Ότι το θέμα για την προώθηση τεχνολογιών στη χώρα μας δεν είναι αν θα την πραγματοποιήσει το κράτος ή ο ιδιωτικός τομέας, αλλά πώς θα την πραγματοποιήσουμε όλοι μαζί, έτσι ώστε απευθυνόμενοι στην ελληνική κοινωνία να μπορέσουμε να παράσχουμε, αξιόπιστα ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών και να πολλαπλασιάσουμε τις δυνατότητες χρήση και αναπαραγωγής των τεχνολογιών αυτών, ιδιαίτερα από τη νέα γενιά.

 

Υπάρχουν ευτυχώς μια σειρά από δείκτες, οι οποίοι είναι κάπως πιο αισιόδοξοι από ό,τι στο παρελθόν. Πρώτα απ' όλα, φαίνεται ότι έχει αρχίσει να ανακάμπτει η αγορά πληροφορικής και επικοινωνιών διεθνώς. Μετά τη διετία της κατάρρευσης, όταν είχαν δημιουργηθεί υπερβολικές και σε πολλές περιπτώσεις ανεδαφικές προσδοκίες για το ρόλο, τον οποίο μπορεί να διαδραματίσει η τεχνολογία πληροφορικής μέσα σε ένα συντομότατο χρονικό διάστημα στην παγκόσμια οικονομία, τώρα πλέον φαίνεται πως οι προσδοκίες και τα επιχειρηματικά σχέδια είναι πιο ρεαλιστικά. Η ανάκαμψη, η οποία φέτος οριστικοποιείται, είναι ήπια, αλλά σύντομα αναμένεται να είναι ταχύτερη και στην Ευρώπη και στην Αμερική. Αυτό θα διαμορφώσει ένα ευνοϊκό πεδίο για την ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών. Πολύ περισσότερο, θα δημιουργήσει ένα ευνοϊκό πεδίο, ώστε όλα τα προγράμματα και οι δράσεις να μην έρχονται ως αντιστάθμιση επιχειρηματικών ζημιών του ιδιωτικού τομέα, αλλά να έρχονται ως μια πραγματική ευκαιρία ανάπτυξης νέων υπηρεσιών. Μέσα σε αυτό το πεδίο ανάκαμψης βρίσκεται και η χώρα μας, όπου αναμένεται εφέτος μια αύξηση κατά 3,5% σε πραγματικούς όρους των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών. Είναι η τρίτη ισχυρότατη ανάκαμψη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια ακόμη πιο έντονη πορεία θα υπάρξει μέσα στο επόμενο έτος.

 

Ταυτόχρονα, στη χώρα μας έχουν βελτιωθεί πάρα πολύ ορισμένοι κρίσιμοι δείκτες εξοικείωσης με τις τεχνολογίες πληροφορικής. Πριν από δύο χρόνια, για παράδειγμα, μόνο το 20% του ελληνικού πληθυσμού είχε πρόσβαση στο Διαδίκτυο, ενώ εφέτος καταγράφεται μια προσβασιμότητα της τάξης του 45%, η οποία απέχει μεν από τα αντίστοιχα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορεί, όμως, κανείς να δει ότι ο ρυθμός με τον οποίο πλησιάζουμε είναι πολύ γρήγορος. Αυτό αποτελεί μια παρηγοριά. Ναι μεν βρισκόμαστε σε μια θέση υστέρησης αλλά τουλάχιστον έχουμε αρχίσει να "τρέχουμε" πολύ πιο γρήγορα από τους άλλους. Έτσι, τα επόμενα τρία ή τέσσερα χρόνια θα έχουμε πετύχει το στόχο της ψηφιακής πρόσβασης για τις επιχειρήσεις, τους νέους, την εκπαίδευση και τη Διοίκηση σε επίπεδα παρεμφερή με αυτά άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ταυτόχρονα, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα της "Κοινωνίας της Πληροφορίας", περνώντας από διάφορα στάδια προσαρμογών, έχει πλέον φθάσει σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο ωριμότητας και αποτελεσματικότητας. Πέρυσι τέτοια εποχή το επίπεδο απορρόφησης του Προγράμματος ήταν σε επίπεδα "μη ορατά δια γυμνού οφθαλμού". Όμως εφέτος έχει καταφέρει να πετύχει ένα σημαντικό επίπεδο απορρόφησης και οι προοπτικές για τους επόμενους μήνες είναι εξαιρετικά θετικές. Έχουν προκηρυχθεί πάρα πολλά προγράμματα, οι δεσμεύσεις είναι ικανοποιητικές. Με τη βοήθεια νέων θεσμών, που έχουν δημιουργηθεί και που συνεργάζονται καλύτερα μεταξύ τους, έχουμε καταφέρει να κάνουμε αρκετά σημαντικά βήματα. Πέραν της Ειδικής Γραμματείας της "Κοινωνίας της Πληροφορίας", της Γραμματείας των Πληροφοριακών Συστημάτων και της "Κοινωνίας της Πληροφορίας Α.Ε.", πρόσφατα συστάθηκε το Παρατηρητήριο Πληροφορικής, το οποίο συμπληρώνει ένα πλέγμα θεσμών - ευέλικτο και όχι γραφειοκρατικό - οι οποίοι σχεδιάζουν, προτρέπουν, παρακολουθούν και αξιολογούν την πορεία όλου αυτού του μεγάλου εγχειρήματος.

 

Τίποτα από αυτά, όμως, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη μεγάλη πρόκληση, η οποία βρίσκεται στη διάδοση της χρήσης των υπηρεσιών πληροφορικής. Για να είναι η διάδοση αυτή αποτελεσματική χρειάζεται και μια κατάλληλη τιμολογιακή πολιτική. Η Ελλάδα δυστυχώς και σε αυτό τον τομέα ξεκίνησε με ανάποδο βηματισμό. Ενώ είναι απολύτως προφανές ότι, όταν δημιουργείται μια νέα αγορά, η τιμολογιακή πολιτική πρόσβασης στις ευρυζωνικές συχνότητες πρέπει να διευκολύνει και να αυξάνει τη ζήτηση, εντούτοις παρατηρήθηκαν ορισμένες απότομες στρατηγικές υψηλής τιμολόγησης, οι οποίες την απέτρεψαν. Έχουν δοθεί συγκεκριμένες εντολές στις αρμόδιες υπηρεσίες και οργανισμούς, έτσι ώστε να δημιουργηθεί το ταχύτερο δυνατόν ένα πλαίσιο τιμολογίων το οποίο διευκολύνει μια πανστρατιά πρόσβασης χρηστών στο Διαδίκτυο. Με πρόσβαση υψηλής ταχύτητας βέβαια, έτσι ώστε να μπορέσουμε να λειτουργήσουμε αποτελεσματικά και σε συγκρίσιμα επίπεδα με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

 

Όλα αυτά συνθέτουν ένα σχετικά ευνοϊκό περιβάλλον για τη διάδοση των τεχνολογιών πληροφορικής, στο επίπεδο της Διοίκησης, στο επίπεδο των επιχειρήσεων, σε περιφερειακό επίπεδο, όπως επίσης και σε επίπεδο καθολικής πρόσβασης των πολιτών στα νέα προϊόντα και τις νέες υπηρεσίες.

 

Οφείλουμε όλοι να αποφύγουμε τον πειρασμό του να επανέλθουμε στις παλιές αδιέξοδες πρακτικές είτε της γραφειοκρατίας είτε της συγκυριακής επιχειρηματικής παρουσίας. Εάν θέλουμε να διαμορφώσουμε την Ελλάδα ως μια χώρα, η οποία ανταποκρίνεται στον ενθουσιασμό για τις νέες τεχνολογίες που παρατηρούμε σήμερα στους νέους, πρέπει να δουλέψουμε όλοι μαζί με ένα συνθετικό τρόπο, μέσα σε ένα κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, ώστε να δημιουργήσουμε υπηρεσίες αξιόπιστες, επαρκείς και προσιτές. Να φτιάξουμε κατ' αυτόν τον τρόπο ένα "κίνημα" χρηστών, το οποίο, όταν εδραιωθεί, θα μπορεί να "βάζει στη θέση τους" και τους ανεπαρκείς γραφειοκράτες και τις συμπεριφορές που υποκρύπτουν σκοπιμότητες και αυτούς που αδρανούν και αυτούς οι οποίοι δεν προσφέρουν υψηλής ποιότητας υπηρεσίες. Πρέπει να υπερνικήσουμε πολλά από το παρελθόν μας για να μπορέσουμε να τα κάνουμε αυτά. Αυτό το οποίο περιμένει η κοινωνία, η οποία αγκαλιάζει τις νέες τεχνολογίες και πολλαπλασιάζει τις δυνατότητές της σε όλα τα επίπεδα, οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, είναι μια μεγάλη πρόκληση και μια μεγάλη υποχρέωση, την οποία κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί να υπηρετήσει.